Verbouwen in twee bedrijven

Gefaseerd verbouwen is een slimme manier om kosten over meerdere jaren te spreiden. En het kan tot een meer doordachte en grondiger verbouwing leiden. Maar achteraf bekeken zou Lotte de fasering van deze zeer geslaagde renovatie toch anders aanpakken.

Toen Lotte en Joost deze woning veertien jaar geleden kochten, huurden ze een appartement in de Brusselse Congreswijk. Hij is afkomstig uit Brugge, zij uit Antwerpen, maar studeren en werken brachten hen naar Brussel. Schaarbeek werd hun thuis. Hun rustige straat zonder doorgaand verkeer draagt bij tot een echt dorpsgevoel. “Ik was vroeger een beetje bang dat Brussel een anonieme grootstad zou zijn,” blikt Lotte terug. “Maar we hebben hier een superleuke straat en lopen voortdurend bij elkaar binnen. In de vakantie zorgen we voor elkaars planten en katten. Afgelopen zomer hadden we op een bepaald moment zes adressen te doen.”

Toen Lotte en Joost de woning kochten, was ze in niet al te beste staat. Achter de weinig aantrekkelijke verbouwingen die de vorige bewoners hadden uitgevoerd, vermoedden Lotte en Joost bij hun eerste bezoek de kwaliteiten van het oorspronkelijke burgerhuis. Dat vergde enige verbeelding.

De staat van de woning en het beschikbare budget dwongen Joost en Lotte tot kordate keuzes. Een totaalrenovatie was nodig, maar financieel te zwaar. Ze besloten de verbouwing in twee keer aan te pakken: eerst zouden ze het historische hoofdvolume renoveren. De achterbouw met zijn opeenvolging van koterijen was voor later.

“Ik zou het met wat ik nu weet anders aanpakken”, zegt Lotte. “Het lijkt logisch om eerst het eigenlijke huis onder handen te nemen. Maar daardoor hebben we beneden tien jaar lang echt in het donker gezeten. In de achterbouw regende het op een bepaald moment zelfs binnen. Achteraf bekeken hadden we beter eerst het gelijkvloers aangepakt om meer licht naar binnen te trekken, en dan pas de bovenverdiepingen. Anderzijds hebben we nu al meer dan tien jaar kunnen genieten van mooi afgewerkte slaapkamers en een fijne badkamer.”

 Eerste fase

Voor de eerste renovatiefase deden ze een beroep op een bevriende architecte. Het hoofdvolume werd volledig gestript en opnieuw opgebouwd. Om de kosten te drukken, namen Lotte en Joost de afbraak grotendeels zelf voor hun rekening. Waar mogelijk bleven oorspronkelijke elementen behouden. Dat lukte niet overal. Op het gelijkvloers moesten beschadigde moulures wijken om onder meer nieuwe leidingen naar de badkamer erboven mogelijk te maken. “Dat heeft mij echt pijn gedaan. Maar ik heb vrede met de strakke plafonds van het gelijkvloers. Als het niet echt oud is, hoeft het voor mij ook niet opnieuw nagemaakt te worden.” Op de eerste verdieping kwamen onder de verlaagde plafonds wel originele plafonddecoraties tevoorschijn. Die werden behouden en gerestaureerd.

De afbraak leverde nog meer verrassingen op. Wat bij aankoop twee aparte kamers waren, bleek oorspronkelijk één grote kamer te zijn geweest en werd de nieuwe, ruime en lichte main bedroom. Het oorspronkelijke schrijnwerk van de ramen aan de voorkant bleef behouden, maar het glas werd vervangen door dubbel glas. Zo bleef het karakter aan de straatzijde intact, maar met meer thermisch en akoestisch comfort.

Boeken boven

De vernieuwde badkamer dateert eveneens uit die eerste verbouwing. De gang kreeg een tweede functie dankzij een maatkast die Lottes schoonbroer ontwierp en uitvoerde. Achter de maatwerkfronten zit trouwens ook het linnengoed opgeborgen. Eerst wilde Joost de boeken beneden onderbrengen, maar Lotte vond dat de leefruimte daardoor te druk zou worden. De beperkte hoeveelheid boekenruimte heeft volgens Lotte een voordeel: “Als er nieuwe boeken bijkomen, moeten er altijd een paar weg waar we minder aan gehecht zijn.”

Lotte gaat ons voor naar de tweede verdieping, waar zich vroeger de mansardekamers bevonden. De zolder wordt nu maximaal benut als werk- en slaapverdieping. Er kwam een thuiswerkplek, terwijl de twee andere ruimtes als slaapkamers dienen voor de dochters. Bij de dakramen werden de dagkanten schuin uitgewerkt om meer licht binnen te trekken. Aan de achterzijde geven de kamers uit op een heel ander Schaarbeek dan aan de straatkant: een verzameling tuinen, met zicht op het gemeentehuis. “Hier is het super rustig. Je kunt de ramen openzetten en de vogels horen.”

Aan heel wat voorwerpen in de woning kleeft een verhaal. De trap naar de mezzanine is het werk van een buurman. De lichtarmaturen in het thuisbureau en de gang zijn recupmaterialen van Rotor. De muziekinstrumenten zijn erfstukken van Joosts overleden vader.

Tweede fase

Net voor corona losbrak, besloten Lotte en Joost dat het tijd was voor fase twee, waarin de verwaarloosde achterbouw werd aangepakt. Het was een typische Belgische koterij met achter de leefruimte een donkere keuken, daarachter een deur naar een terras op twee niveaus, met verschillende aanbouwsels. Het contrast met de gerenoveerde verdiepingen kon nauwelijks groter zijn.

Voor deze renovatie kwam architect Tom Vanhee in beeld. Het programma was duidelijk: zoveel mogelijk daglicht, een groter ruimtegevoel en meer groen. De architect verwerkte het niveauverschil in het interieur. Het opstapje naar de koer dubbelt als zitplek, met bergruimte eronder.

Opvallend is ook hoe de architect afwijkt van de rechte lijnen die je in zo’n smalle woning bijna automatisch zou verwachten. Het gelijkvloers bestaat in essentie uit een langgerekte L-vormige ruimte. Daar plaatste hij een driehoekige geometrie tegenover, die terugkomt in de eethoek, het aanrecht en het terras. “Heel geslaagd, omdat het de ruimte openbreekt,” merkt Lotte op. De schuine lijnen zijn niet alleen grafisch, maar helpen om de beperkte breedte minder nadrukkelijk voelbaar te maken.

Nog belangrijker is het licht. Een extra hoog geplaatst raam aan de keuken en de aflopende dakvorm zorgen ervoor dat daglicht tot in het midden van de woning doordringt. Spiegels helpen op verschillende plaatsen hetzelfde effect te versterken. Niet uit ijdelheid, lacht Lotte, maar om licht en ruimte toe te voegen. Ook bij de keldertrap werd licht als ontwerpmiddel gebruikt. De toegang verhuisde en kreeg een glaswand. De architect voegde een gastentoilet toe op de plek waar de oorspronkelijke kelderdeur zat.

De woning oogt perfect nu, maar er is altijd nog ruimte voor verbetering. De voorgevel staat nog op de to do-lijst en het schuine dak boven de eetruimte is zo gebouwd dat er een groendak op kan. En Lotte maakt al plannen om aan de achterkant te gaan slapen eens de dochters het huis uit zijn, want in dit huis en deze buurt wil ze graag oud worden.